Czy EUDR dotyczy Twojej firmy? Sprawdź, od czego zacząć

EUDR kojarzy się przede wszystkim z nowymi obowiązkami dotyczącymi produktów związanych z wylesianiem. Dla przedsiębiorcy pierwszym problemem nie jest jednak samo poznanie treści rozporządzenia. Znacznie bardziej praktyczne jest pytanie:

Czy EUDR w ogóle dotyczy mojej firmy, a jeśli tak – co powinienem sprawdzić w pierwszej kolejności?

Odpowiedź nie zawsze jest oczywista. Nie wystarczy wiedzieć, że firma działa w branży drzewnej, meblarskiej, spożywczej czy gumowej. Nie wystarczy również sam fakt importowania towarów spoza Unii Europejskiej.

Trzeba przyjrzeć się konkretnym produktom, ich klasyfikacji, roli firmy w łańcuchu dostaw oraz temu, gdzie wyprodukowano surowiec wykorzystany do ich produkcji.

W praktyce oznacza to przejście przez kilka kolejnych pytań.

Jaki produkt kupujemy lub sprzedajemy? Czy znajduje się on w zakresie EUDR? Jaką rolę pełnimy w odniesieniu do tego produktu? Gdzie wyprodukowano odpowiedni surowiec? Czy jesteśmy w stanie dotrzeć do wymaganych informacji w górę naszego łańcucha dostaw?

Dopiero odpowiedzi na te pytania pozwalają określić punkt wyjścia do dalszych działań.

1. Zacznij od produktu, a nie od branży

EUDR dotyczy siedmiu podstawowych surowców: bydła, kakao, kawy, palmy olejowej, kauczuku, soi i drewna oraz określonych produktów związanych z tymi surowcami.

Nie oznacza to jednak, że każdy produkt zawierający drewno, kauczuk czy olej palmowy automatycznie podlega regulacji.

Zakres produktów objętych EUDR określa Annex I, czyli załącznik I do rozporządzenia. Produkty są w nim identyfikowane poprzez nomenklaturę celną i odpowiednie kody CN.

Dlatego pierwszym krokiem powinna być analiza produktów znajdujących się w katalogu firmy.

W praktyce warto odpowiedzieć na trzy pytania:

• jaki kod CN ma dany produkt,

• czy ten kod znajduje się w aktualnym Annex I,

• z którym z siedmiu surowców objętych EUDR jest związany.

To ważne, ponieważ sama nazwa handlowa produktu może nie wystarczyć do prawidłowej oceny.

Firma posiadająca setki lub tysiące indeksów produktowych może więc potrzebować przeprowadzenia mapowania własnego katalogu względem zakresu EUDR.

2. Ustal, jaką rolę pełni Twoja firma

Jeżeli produkt znajduje się w zakresie EUDR, kolejnym krokiem jest określenie roli firmy.

To jeden z obszarów, który może powodować nieporozumienia.

Firma może w codziennym języku określać siebie jako importera, producenta, dystrybutora lub hurtownika. Nie oznacza to jednak automatycznie, że dokładnie tak samo będzie klasyfikowana na potrzeby EUDR.

Znaczenie ma to, co firma faktycznie robi z konkretnym produktem objętym regulacją.

Inna sytuacja może dotyczyć przedsiębiorstwa, które jako pierwsze wprowadza określony produkt na rynek UE, inna – firmy eksportującej produkt, a jeszcze inna – podmiotu działającego dalej w łańcuchu dostaw.

Dlatego roli nie należy określać wyłącznie na poziomie całej firmy.

Warto przeanalizować konkretny model transakcji i przepływ produktu.

W praktyce ta sama organizacja może uczestniczyć w różnych procesach i w zależności od charakteru danej operacji jej obowiązki mogą się różnić.

Aktualne brzmienie EUDR rozróżnia różne role podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw, a zakres ich obowiązków nie jest identyczny. Dlatego analiza powinna opierać się na aktualnym tekście regulacji, a nie na uproszczonym przypisaniu: „importer”, „producent” czy „dystrybutor”.

3. Produkt i rola to dopiero początek. Trzeba spojrzeć w górę łańcucha dostaw

Jeżeli z analizy wynika, że firma jest objęta określonymi obowiązkami EUDR, pojawia się kolejne pytanie:

Gdzie właściwie wyprodukowano surowiec związany z produktem?

Dla wielu przedsiębiorców punktem odniesienia jest bezpośredni dostawca.

W EUDR może być jednak konieczne spojrzenie znacznie dalej.

Przykładowo europejski importer może kupować produkt od producenta znajdującego się poza UE. Producent może z kolei pozyskiwać surowiec od kolejnego dostawcy, który kupuje go jeszcze z innego źródła.

Powstaje łańcuch:

Twoja firma ← dostawca ← producent ← dostawca surowca ← miejsce produkcji surowca

Z perspektywy przygotowania do EUDR samo posiadanie danych bezpośredniego kontrahenta może więc nie dawać wszystkich informacji wymaganych do przeprowadzenia procesu.

Firma powinna rozumieć swój łańcuch dostaw w takim zakresie, aby móc pozyskać informacje wymagane dla produktów i surowców objętych regulacją.

To właśnie oznacza w praktyce mapowanie upstream, czyli spojrzenie w górę łańcucha dostaw – od firmy w kierunku wcześniejszych jego uczestników i źródła surowca.

4. Kraj produkcji surowca to nie zawsze kraj, z którego kupujesz produkt

Firma może kupować produkt od dostawcy z jednego kraju, podczas gdy surowiec wykorzystany do jego produkcji został wyprodukowany w innym.

Z perspektywy EUDR istotne jest miejsce produkcji odpowiedniego surowca, a nie wyłącznie adres bezpośredniego kontrahenta czy kraj wysyłki produktu.

Dlatego mapowanie łańcucha dostaw powinno pozwolić na ustalenie informacji dotyczących miejsca produkcji surowca oraz wymaganych danych geolokalizacyjnych.

W praktyce oznacza to, że pytanie:

„Od kogo kupujemy?”

należy uzupełnić o kolejne:

„Gdzie wyprodukowano surowiec wykorzystany do produkcji tego towaru?”

To istotna zmiana perspektywy dla firm, które dotychczas zarządzały dostawcami przede wszystkim na poziomie bezpośrednich relacji handlowych.

5. Geolokalizacja – dlaczego kraj może nie wystarczyć?

EUDR wymaga od operatorów gromadzenia informacji o geolokalizacji działek, na których produkowano odpowiedni surowiec. W przypadku bydła wymóg geolokalizacji odnosi się do zakładów, w których zwierzęta były utrzymywane.

Dlatego ustalenie samego kraju produkcji nie zamyka procesu zbierania informacji.

W zależności od surowca i struktury łańcucha dostaw firma może potrzebować danych pozwalających powiązać konkretny produkt z miejscem lub miejscami produkcji surowca.

To właśnie w tym miejscu EUDR zaczyna istotnie różnić się od wielu tradycyjnych procesów zakupowych.

Informacja:

dostawca → produkt → faktura

może już nie wystarczyć.

Do procesu dochodzą kolejne zależności:

produkt → surowiec → miejsce produkcji → geolokalizacja.

Zbieranie wymaganych informacji jest pierwszym elementem procesu due diligence, przed oceną i – gdy jest to konieczne – ograniczaniem ryzyka. Art. 8 EUDR wskazuje właśnie te trzy elementy procesu: gromadzenie informacji, ocenę ryzyka i działania ograniczające ryzyko.

Ważne: EUDR przewiduje szczególne uproszczenia dla mikropodmiotów i małych podmiotów pierwotnych. W przypadkach określonych w art. 4a geolokalizacja może zostać zastąpiona odpowiednim adresem pocztowym działki lub zakładu.

6. Dopiero teraz pojawia się ryzyko kraju

Kiedy firma wie już, z jakiego kraju pochodzi produkcja odpowiedniego surowca, może odnieść tę informację do systemu benchmarkingu krajów.

System EUDR klasyfikuje kraje jako low risk, standard risk lub high risk. Klasyfikacja ma znaczenie m.in. dla sposobu realizacji należytej staranności oraz intensywności kontroli.

Warto jednak podkreślić ważną rzecz:

benchmark kraju jest pogłębieniem analizy, a nie jej początkiem.

Najpierw trzeba wiedzieć:

• jaki produkt analizujemy,

• czy znajduje się w Annex I,

• jaka jest rola firmy,

• gdzie wyprodukowano odpowiedni surowiec.

Dopiero wtedy można prawidłowo odnieść miejsce produkcji do klasyfikacji ryzyka kraju.

Sam niski poziom ryzyka kraju nie oznacza automatycznie zgodności konkretnego produktu z EUDR. Może natomiast, po spełnieniu warunków określonych w rozporządzeniu, pozwolić operatorowi zastosować uproszczoną należytą staranność.

7. Jak więc sprawdzić, czy EUDR dotyczy Twojej firmy?

Dla przedsiębiorcy, który dopiero rozpoczyna przygotowania, cały proces może wydawać się skomplikowany.

Można go jednak uporządkować.

8. Co zrobić w pierwszej kolejności?

Jeżeli Twoja firma dopiero zaczyna przygotowania do EUDR, nie musisz rozpoczynać od budowy skomplikowanego systemu.

Pierwszym krokiem powinno być zrozumienie własnej sytuacji.

Warto zacząć od uporządkowania kilku podstawowych informacji:

1. zidentyfikować produkty, które potencjalnie mogą znajdować się w zakresie EUDR,

2. zweryfikować ich klasyfikację względem aktualnego Annex I,

3. określić rolę firmy dla poszczególnych operacji,

4. zmapować najważniejsze łańcuchy dostaw w górę,

5. ustalić, gdzie produkowane są odpowiednie surowce,

6. sprawdzić dostępność wymaganych danych, w tym – tam, gdzie jest to wymagane – informacji geolokalizacyjnych,

7. odnieść kraje produkcji do aktualnego benchmarkingu ryzyka.

Dopiero na tej podstawie można świadomie określić, jakie dalsze działania będą potrzebne.

EUDR zaczyna się od właściwych pytań

Przygotowanie do EUDR nie zaczyna się od składania oświadczenia DDS w systemie informatycznym.

Zaczyna się znacznie wcześniej – od ustalenia, które produkty i operacje dotyczą Twojej firmy, jaką pełnisz rolę oraz czy potrafisz dotrzeć do informacji o miejscu produkcji odpowiednich surowców w swoim łańcuchu dostaw.

Dla części przedsiębiorców odpowiedzi na te pytania będą stosunkowo proste. W innych przypadkach, szczególnie przy rozbudowanych i wielopoziomowych łańcuchach dostaw, zebranie i powiązanie informacji może okazać się znacznie większym wyzwaniem.

Dlatego warto zacząć od mapy własnego procesu:

produkt → rola → łańcuch dostaw → miejsce produkcji → dane.

Dopiero kolejnym etapem jest wykorzystanie tych informacji w procesie należytej staranności, obejmującym gromadzenie informacji, ocenę ryzyka i – tam, gdzie jest to wymagane – działania służące ograniczeniu ryzyka.

I właśnie temu procesowi poświęcimy kolejny artykuł.

O seeTraces

seeTraces pomaga firmom organizować dane i procesy związane z traceability oraz EUDR – od informacji o produktach i dostawcach, przez dane dotyczące pochodzenia, po wsparcie procesów wymaganych w ramach należytej staranności.

Źródła merytoryczne do finalnej weryfikacji

• Rozporządzenie (UE) 2023/1115 w aktualnym brzmieniu.

• Rozporządzenie (UE) 2025/2650.

• Aktualne FAQ Komisji Europejskiej dotyczące wdrażania EUDR.

• Aktualne dokumenty Komisji Europejskiej dotyczące systemu benchmarkingu krajów.

• Aktualne Guidance i akty delegowane/wykonawcze KE – w zakresie właściwym dla poruszanych zagadnień.